Compositie II

Huiswerkopdracht les 22

Het huiswerk deze week gaat opnieuw over compositie. Het is de bedoeling om de afbeelding die we meegenomen hadden -waarvan je dus dacht dat het een goede compositie is- te verbeteren. De opdracht moet uitgevoerd worden in acrylverf.

Gelukkig werd de opdracht wat vergemakkelijkt en genuanceerd. Je mag ook een ander werk gebruiken dan degene die je voor deze les had meegenomen. Ook werd de opdracht om de compositie te veranderen in plaats van te verbeteren.

Omdat ik de dag ervoor naar de expositie van Tjalf Sparnaay was geweest -en daar nog behoorlijk van onder de indruk was- had ik het plan om één van zijn werken qua compositie te gaan veranderen. Ik heb wat omvallende bakjes patat geschetst, en kwam tot de slotsom dat ik daar geen schilder plezier aan ging beleven. Terug naar de tekentafel…

Idee

Ik bedenk me dat een Mondriaan zich goed leent voor een andere compositie. Een 3D versie van zijn 2D composities is al heel erg vaak -en in allerlei verschillende vormen- gedaan, weinig origineel dus. Toch nog even verder over nagedacht. Misschien dat ik iets met obstakels, verschillende groottes en een blow-up kan doen? Het bezoek aan het casino ter ere van mijn verjaardag bracht me op het idee om Mondriaan te combineren met dobbelstenen. Eerst een werk van Mondriaan uitgezocht: “Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en blauw”

Om de compositie te veranderen -niet om te verbeteren- ben ik gaan schetsen en tegelijkertijd naar de zeven elementen van compositie gekeken. Zo heb ik bepaald wat ik in het origineel kon en wilde veranderen.

Element	Verandering?	Toelichting
Plaatsing/grootte	Ja	Als ik het originele werk van Mondriaan centraal stel in het beeld is het één van de objecten geworden. Door perspectief toe te passen ontstaat de mogelijkheid om schaduw in/achter het raster aan te brengen in de vakken waar de kleur is “verdwenen”. Dobbelstenen toevoegen in een volgorde waaruit blijkt dat ze verschillende groottes hebben, net als de vlakken in het raster. Eén dobbelsteen als blowup rechtsonder.
Contrast	Ja en Nee	Er is al een prachtig contrast. Primaire verzadigde kleuren gecombineerd met zwart, wit en grijs. Ik wil hetzelfde soort contrast in mijn werk en kies daarom een titanium witte achtergrond. Omdat ik (semi-)transparante dobbelstenen wil schilderen ga ik wel onverzadigde kleuren gebruiken, maar blijf wel bij hetzelfde palet als Mondriaan aangevuld met complementaire schaduwkleuren. (Groen, paars en oranje)
Formaat	Ja	Geen vierkant maar rechthoek, omdat het kan…
Lijnen	Ja	Door het perspectief ontstaan er diagonalen in -wat in het origineel- een rigide raster van horizontale en verticale lijnen was. Dus van strikt horizontaal en verticaal nu ook diagonaal, en een (onzichtbaar) gebogen lijn die de baan van de dobbelstenen volgt. De rasterlijnen moeten diepzwart worden om als obstakels in de beeldlijn te fungeren.
Beweging	Ja	Ik wil de dobbelstenen uit het originele werk laten vallen waardoor de vlakken leeg raken.
Ritme/herhaling	Ja	Ritme en herhaling waren er al, maar ik ga het verschuiven en uitbreiden.
Restvormen	Nee	Door de voorgenomen klinisch witte achtergrond denk ik dat de restvormen niet heel expliciet zullen zijn. Ik vind herkenbaarheid van De Stijl en het mooie contrast belangrijker dan restvormen in deze compositie.

Centraal stellen

Omdat we toch met compositie bezig zijn heb ik, als meetkundige knipoog naar Mondriaan, het perspectivisch middelpunt van “zijn doek” gelijk laten vallen met middelpunt van het denkbeeldige vierkant aan de bovenzijde van mijn werk.

Aanpak

De strategie qua lagen was als volgt:

• De achtergrond van de Mondriaan eerst, warm grijs met een grove textuur om de indruk te wekken dat er iets verdwenen is. Kwastrichting ondersteunend aan het perspectief.

• Schaduwen achter het raster, freehand met de airbrush gespoten. Hiervoor heb ik zwarte met wit gemengde acrylinkt gebruikt. Om het effect te maximaliseren zijn er in de overige ruimte geen slagschaduwen, er is alleen schaduw in het raster. Dit moet de indruk wekken dat er een ruimte van ongeveer 2 tot 3cm achter het raster is, de dikte van een spieraam. De gedachte hierbij is dat De Stijl beïnvloed is door het kubisme.

• Glacis over “het doek” aangebracht van zinkwit, medium en flow improver. 

• De techniek van Mondriaan was maskeren met tape en papier. Het raster aangebracht door eerst tape aan te brengen en delen af te dekken met papier, daarna met de kwast veel verf aangebracht en “afgesmeerd” met een paletmes met als resultaat een strakke dikke laag verf. Direct daarna tape de verwijderd om beschadigingen tijdens het verwijderen te voorkomen.

• Met dezelfde methode de gekleurde vlakken in het raster van een dikke laag verf in primaire kleuren voorzien.

• Het maakte de vlakken in het raster fijn helder en verzadigd.

• De vormen van de dobbelstenen heb ik op frisk-film getekend en daarna uitgesneden om als sjabloon te gebruiken.

• Om het effect van (semi-) transparante dobbelstenen te bereiken heb ik -net als bij het raster- een dikke laag primaire kleur met het paletmes als basis voor de dobbelstenen aangebracht.

• Na deze stap zit er dus op elk vlak een met een paletmes opgezette laag in een primaire kleur (en de niet-kleuren lichtgrijs en zwart) aangebracht met “de Mondriaan methode”. 

• In de volgende stap heb ik alles, behalve de achtergrond, afgeplakt en deze nogmaals in een dikke laag titanium witte acrylverf gezet.

• Daarna heb ik de dobbelstenen licht geschuurd om de volgende lagen verf wat grip te geven.

• Tot slot de detaillering van de dobbelstenen aangebracht. Voor de schaduwen op en in de dobbelstenen complementaire schaduwkleuren gebruikt.

Wat heb ik ontdekt en geleerd

• Even voor de duidelijkheid, ik heb geen betere compositie gemaakt, maar Mondriaan heeft mij geïnspireerd tot een andere compositie.

• De compositie lijkt beter te werken in landscape oriëntatie. Heel spijtig dat ik daar nu pas achter kom. Het effect van vallende dobbelstenen is vele malen sterker doordat de lijn die de dobbelstenen volgen dan een boog beschrijft die bijna over je heen lijkt te lopen, mede doordat het kikvorsperspectief veel sterker is. Daarmee ontstaat het gevoel van bedolven worden onder de dobbelstenen. Ik houd het echter toch op portret-oriëntatie, omdat ik vind dat je het werk van Mondriaan niet zomaar een kwartslag kan draaien…

  Diagonalen en schaduw toevoegen, gekleurde vlakken leegmaken, vijf van de zeven compositie attributen veranderen kan nog net, maar kantelen gaat echt te ver…

• Achteraf bezien had ik geen titel hoeven te bedenken, maar had de originele titel aan kunnen houden zonder de waarheid geweld aan te doen. Het is nog steeds een “Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en blauw”

• In mijn hoofd zijn de dobbelstenen altijd uit het originele werk gevallen en daarmee verdwijnen de kleuren. Het zou natuurlijk ook andersom kunnen worden gezien. Is het werk aan het ontstaan of wordt het ontmanteld? De keuze is aan de kijker.  

• Ik zou bij een volgende poging de ongepolijste ruwheid van de openingen in het raster weergeven als ruw gemetselde baksteen. Ik denk dat het verschil met de klinische witte achtergrond nog sterker benadrukt dan deze poging tot ruw canvas.

• Omdat het origineel een houten lijst heeft die enigszins verzonken ligt ten opzichte van het doek heb ik mijn werk op een foamboard geplakt om hetzelfde effect te realiseren, om de helderheid en het contrast te bewaren heb ik voor een spierwit in plaats van grijs -zoals in het origineel- gekozen.

• Grappig: tijdens de les op 8 april zagen Liza en Nicole alle twee een bordspel in het werk. Ik heb het niet zo bedoelt, grappig hoe ik zo’n voor de hand liggende associatie zelf niet heb gehad!

• Tijdens de behandeling van het huiswerk werd me pas duidelijk dat -in landscape oriëntatie- het doek hangend als een schilderij of liggend als een speelbord kan worden gezien.

Feedback

Zo ongeveer elke regel die volgens Mondriaan en De Stijl van toepassing zijn op de compositie van werk van de nieuwe beelding heb je veranderd. Goed gedaan! Leuk dat de compositie ook in elke oriëntatie werkt, maar het krachtigste is in landscape vorm.