Kleur en Emotie

Zeggingskracht van kleuren

In de afgelopen periode zijn we vooral bezig geweest om een natuurgetrouwe weergave van mensen, dieren of voorwerpen te maken. Bij de oefeningen in krijt en verf betekende dit ook dat de kleuren de realiteit vertegenwoordigden. Met kleur kun je echter veel meer dan alleen een “kleurenfoto maken”. Kleur kan sterk uitdrukking geven aan emoties die de maker -en de toeschouwer wellicht ook- ervaart bij de afbeelding. Voorbeelden van het gebruik van kleur om emoties weer te geven zie je duidelijk in het werk van Ernst Ludwig Kirchner en Emil Nolde.

Huiswerkopdracht les 14

Tijdens deze les gaan we direct aan de slag met de huiswerkopdracht van deze week: 

Maak met acryl twee werken:

• Een compleet uit de hand gelopen ruzie

• Een zeer geslaagd feest

Het gaat vooral om kleur, maar wel figuratief werken, dus niet abstract. Zet kleur om in emotie, de kleur hoeft niet mee te gaan in de realiteit, mag feller of anders zijn dan de werkelijkheid.

In gedachten aan de slag

Tijdens de les achtergronden gekwast en met mijn paletmes gaan smeren. Voor het onderwerp uit de hand gelopen ruzie denk ik aan gifgroen. Tip van Bastiaan: het giftigste gifgroen bevat veel geel. Voor het feest ga ik voor oranje.

Ik merk dat het voor mij heel onwennig is om zomaar wat te gaan “aankloten” met verf en mijn spalter. Ik merk dat een doel -en het plan er naartoe- als een enorme dwangmatigheid vastgeroest zitten in mijn systeem. Duidelijk een gevolg van de angst om dingen niet goed te doen, omdat ik het niet meer weet, niet heb onthouden of domweg niet meer kan. Vrijuit, zonder (zelfopgelegde) marsorders dingen maken voelt raar, ik lijk me zelfs wel schuldig te voelen? Toch is het ook leuk en verfrissend. Bastiaan geeft aan dat het ontwikkelen van ideeën heel goed tijdens het maken van een werk kan. Dat ideeën groeien gedurende het tot stand komen.

Als Silvia in het voorbijlopen zegt dat ze de spotlights van het dansfeest in mijn oranje creatie herkend is weer aangetoond dat zeggingskracht van een werk niets te maken heeft met details en realisme.

Leerzaam: Ik vraag aan Danielle welke van de twee opdrachten het werk waar ze bezig is gaat worden. Het antwoord: “Dat weet ik nog niet.” Hoe zen kan je zijn?

Figuratief heb ik, tijdens de oefening nog geen ideeën gekregen, maar ik ben wel van plan -en ga dus proberen- om eens veel losser te schilderen. Ik had genoteerd dat er tijdens de les werd gezegd dat één van de mede kunstenaars veel met de vingers geschilderd had. Ik weet niet meer wie het zei maar het is natuurlijk een prima idee!

Afgelopen met dat gepriegel, en dus lijkt vingerverven een goede remedie

Ideeën

Vind het lastige opdrachten om een ideeën bij te bedenken.

Ik heb een hekel aan ruzie, dus als onderwerp vind ik het niet heel inspirerend. Als het gaat om geslaagde feestjes, dat is voor mij ook wat beladen. Ik ben tegenwoordig snel overprikkeld. Een dansfeest is voor mij dus niet het idee van een geslaagd feest. Praktisch gezien vind ik het schilderen van een dansende menigte ook een hele lastige opgave, ik krijg hier geen beelden bij, dus laat ik deze liever nog even aan me voorbij laat gaan. 

Ruzie

Ik besluit om op basis van associatie slechts één thema uit de opdracht naar voren te halen. Bij ruzie hoort boosheid. Daar kan ik wat mee… op zoek gegaan naar een kwade kop. Daarna met stiften op een print geprobeerd wat het effect van groen en rood op de uitstraling is van razende feeks is.

(Gif-)Groen levert niet het gewenste resultaat, maar het Shrek gehalte is wel lachwekkend hoog. Die plaat is geen boosheid, maar meer carnaval.

Rood knalt er wel uit! Is de kleur een uitdrukking van de emotie, of is het een geschminkte vrouw? Moet het rood wel zo overdrijven dat het niet op schmink lijkt. Ook de andere elementen in de plaat donker en/of rood maken.

Om de indringendheid verder te vergroten ga ik een uitsnede maken. Niet het hele hoofd en met beide handen in het haar, maar het beeld beperken tot een deel van het gezicht. Door de uitsnede komt ze -met al haar razernij- nog dichterbij.

Feestje

Ik wil natuurlijk geen gedoe meer met vachten en snorharen zoals bij de maki, dus denk ik dat een ballon een leuke optie voor de tweede opdracht is. Net als ik bij de uit de hand gelopen ruzie het thema “boosheid” heb gehanteerd, is hier de ballon het ene element wat het feest representeert.

Weer wat met stift geëxperimenteerd.

Als ik écht aan de opdracht ga voldoen zou ik eigenlijk voor een oranje ballon met een lichtblauwe achtergrond willen gaan. Het is niet alleen de kleur die de emotie oproept, maar ook (misschien wel vooral?) de context, het contrast.

Maar… twee werken in één week maken… dat maakt dat ik er eigenlijk wel graag een soort tweeluik van wil maken!

Om dat te doen wil ik in beide werken dezelfde kleuren hanteren, de ballon en het hoofd in dezelfde (com)positie plaatsen en qua uitstraling enigszins dezelfde stijl toepassen. Het idee van de opdracht om twee emoties in kleuren om te zetten was wellicht niet bedoeld om voor beide dezelfde kleur te gebruiken.

Aanpak

Ik ben begonnen met “Ruzie met de razende rode feeks”. De vorige les zat vol met heel veel goede tips en die wil ik graag in praktijk gaan brengen.

Begonnen met de hele achtergrond twee keer in cadmiumrood te zetten. Om een vlakke ondergrond te krijgen flow improver gebruikt.

Zoals ik met mezelf afgesproken had heb ik mijn normale aanpak laten varen. Ik ben dus gewoon gaan proberen, zonder veel na te denken, maar het materiaal “zijn gang laten gaan”. Dit leverde in het begin heel vaak ongewenste uitkomsten op. Met ongewenst bedoel ik dat het nog niet lijkt op wat ik graag zou willen zien. Daar moet ik heel erg aan wennen, als notoire tekenaar is het aantal lagen dat je aanbrengt beperkt en moet het resultaat dus al heel snel “goed” zijn. Ik heb een paar keer op het punt gestaan om overnieuw te beginnen. Niet overnieuw begonnen, maar gewoon de volgende laag er weer overheen gesmeerd.

Niet alleen met mijn vingers maar ook gebruik gemaakt van het paletmes, wattenstaafjes, een bijna droge spalter, kwasten, sponzen, doekjes, keukenpapier…

Ook bij het maken van kleuren niet veel proberen na te denken maar op gevoel van alles door elkaar gemengd. Het palet werd een enorme smeerboel, maar telkens ontstonden er op allerlei plaatsen op het palet prachtige -en vooral heel erg bruikbare- nieuwe kleuren.

Het effect van de dieprode ondergrond is prachtig, hoeveel lagen ik er ook overheen smeer, het lijkt alsof het onderliggende rood er doorheen blijft stralen.

Ik vind het nog steeds moeilijk om te bepalen wanneer ik moet stoppen. Gedurende het schilderen heb ik heel vaak het idee gehad dat ik te lang was doorgegaan, dat ik de “sweetspot” had gemist. Dat leverde elke keer weer een moment van balen op, omdat ik dan het idee had dat ik de mooiste versies stuk had gemaakt. Achteraf bleek dat toch elke keer weer niet te kloppen. Met name bij het schilderen van de ballon heb ik heel vaak gedacht “Nu heb ik hem echt verprutst…” maar een volgende laag semi-transparant-karmijnrood maakte de bolling en glans dan toch weer mooier. De daaropvolgende laag kon dan weer een teleurstelling of juist een verbetering zijn.

Door op deze manier te blijven oefenen heb ik het idee dat ik het het materiaal wel beter begin te snappen. Soms is het is ook van een kwestie van even afstand nemen, zowel fysieke afstand als in tijd, even een kop thee en later weer terugkomen.

Al met al heel veel uren aan het verf verplaatsen geweest.

“Ongehoorzaamheid”

Ik heb me niet aan de opdracht gehouden. Tijdens het maken van de razende rode feeks de knoop doorgehakt, ik ga een rode ballon tegen een donkere achtergrond maken. Ik weet dat een oranje ballon tegen een lichtblauwe zomerlucht veel meer invulling aan de opdracht geeft, en de kleuren daarbij veel meer de emotie van een geslaagd (buiten-) feestje weergeven.

Geen spijt, want ik vind de werken samen zo heel geslaagd. Interessant om te zien wat de vorm in een soortgelijk kleurpalet teweegbrengt. Blijft de ballon een vrolijk ding naast -en in dezelfde kleuren geschilderd als- de boze feeks? Gaat dezelfde kleur twee totaal verschillende emoties weergeven?

Volgens mij is het antwoord nee. Als je ze samen ziet krijgt de ballon ook iets onheilspellends.

Wat heb ik geleerd en ontdekt?

• Ik was op zoek naar controle over het materiaal, dat heb ik niet en ga ik (voorlopig) ook niet krijgen. Voor nu is het genoeg om het materiaal wat beter te begrijpen.

• Dat kleuren zoveel dieper worden als je veel lagen over elkaar aanbrengt.

• Experimenteer zonder van tevoren menen te moeten weten wat het effect van je handeling is. Laat je verrassen, wees er blij mee, of smeer er gewoon weer een laag overheen. De beloning voor een laag waar je niet tevreden mee bent is meer kleurdiepte!

• Voor mengen geldt hetzelfde, volg je gevoel, zie wat het wordt. Durf!

• Te veel verf, of te kort wachten op droging beschadigd de verse laag acryl.

• Schuine penselen zijn top!

• Schilderen is zo anders dan het maken van een potlood- of krijttekening. Tekeningen pak ik stukje voor stukje aan, bij schilderen moet je het bijna wel integraal aanpakken omdat dan de lagen pas echt “uit de verf” komen. Het betekent minstens dat je werkt per gebied/groep die qua textuur en kleur bij elkaar horen, of aan elkaar grenzen.

• Als ik van dat minuscule gepriegel zoals snorharen af wil, dan is het een goed idee om onderwerpen zonder snor te kiezen, en zo groot te maken dat details niet minuscuul meer zijn. Als je maar groot genoeg gaat bestaan er geen futiele details meer als je vanaf een foto werkt.

• Het effect van de kleur is enorm, boven mijn verwachting. De vrouw lijkt nog vele bozer -misschien zelfs wel meer gemeend boos- dan op de originele foto.

Feedback

De feedback deze week was merkwaardig. Zelf was ik overtuigd van grote vooruitgang in mijn schilderen en was oprecht trots op het resultaat. Vorige week in de les werd nadrukkelijk verteld hoe de diepte van kleur wordt beïnvloed door het aantal lagen verf. In mijn toelichting verteld waarom ik gekozen heb voor twee rode werken en dat ik erg veel tijd in deze opdracht had gestoken. Met name om de diepe rode kleur te realiseren. Ik weet niet hoeveel lagen er uiteindelijk op zijn gegaan, maar de feeks en de ballon samen zijn ongeveer 30 uur schilderwerk. Ik verwacht dat een teken- en schilderdocent kan zien hoeveel werk en tijd er in kleuren met zoveel diepte gaat zitten, en dat waardeert. De feedback van Bastiaan: hij kan rond de neus zien dat ik wat losser heb geschilderd, en omdat ik alleen voor rood gekozen heb had ik net zo goed een zwart-wit afbeelding kunnen maken.

In de opdracht: “Zet kleur om in emotie, de kleur hoeft niet mee te gaan in de realiteit, mag feller of anders zijn dan de werkelijkheid” wordt niets gezegd over kleurcontrast, maar enkel over kleur. Ik meen dat ik in rood nogal duidelijke emoties laat spreken. De combinatie felrood met bijna zwart is zowel vanuit het hedendaagse (signaal-)beleving (woede en gevaar) als vanuit een geschiedkundig perspectief een angstaanjagende kleur die conflict schreeuwt.

Als mens omarm ik graag relevante kritiek omdat ik er van leer. Echter, van dit soort opmerkingen leer ik eigenlijk niets. Ik verwacht veel meer technische feedback, waar ik dingen beter (of anders) kunnen had -of kan- doen. Deze feedback heb ik niet zo ervaren.