Kubisme

Uitleg kubisme

Kubisten wilden graag het verschil met fotografie duidelijk in het werk terug laten komen. De vlakverdeling van een kubistisch werk suggereert over meestal een diepte van 3 à 4 centimeter, omdat dat ook de ruimte van een spieraam is. Een foto is een foto, en een schilderij een schilderij!

Om dit te realiseren moeten de afbeelden vereenvoudigd worden naar vlakken, waarbij de expressie dus wordt gevormd door licht, donker, kleur en vorm. Een goed voorbeeld van vereenvoudiging zijn tribale maskers.

Ook lijnen kunnen veel bijdragen aan expressie: droevig gaat omlaag, vrolijk gaat omhoog. Typisch kenmerken zijn ook sterke contrasten en eenvoudige vormen, zoals cirkels, rechthoeken en ellipsen.

Opdracht in de les

Neem je houtskool zelfportret als voorbeeld en gebruik het als basis voor een kubistisch portret van jezelf. Gebruik hiervoor drie kleuren Conté krijt, zwart, bruin en wit. Zet krachtige lijnen, waardoor de vlakken als vanzelf gaan ontstaan. Kleur de ontstane geometrische vormen afhankelijk van licht en textuur.

Huiswerk opdracht

Maak een smeltend zelfportret met een bevroren achtergrond in Conté krijt. Maak gebruik van zwart, twee kleuren bruin en wit.

Bij Bastiaan nagevraagd of ook lichtblauw gebruikt mag worden. “Als je de kleuren al hebt is dat goed. Maar het is een vormstudie vooral.”

Aanpak

Vind het een moeilijke, een beetje rare en daarom ook niet zo’n leuke opdracht.

Bij een smeltend hoofd gingen mijn gedachten eerst uit naar wat er dan tevoorschijn komt, en dat is natuurlijk de schedel. Daar wat mee gaan schetsen, maar het resultaat sprak me niet zo heel erg aan. Wat wel duidelijk werd is dat de textuur van de huid andere vormen en lijnen vraagt dan de textuur van de schedel. Voor de bevroren (ijs?) achtergrond geldt dat dan natuurlijk nog sterker. Met stiften eens “een Anneke” geprobeerd… drie tekeningen, zonder er diep over na te denken, gewoon de hand en de stift het werk laten doen. Eén tekening van de bovenste helft van een hoofd met druipende smeltende uitlopers, één van een schedel en één van scherpe ijs fragmenten voor de achtergrond. Met wat knip- en plakwerk de drie samengevoegd. Het was wel een leuk experiment, maar het resultaat werd wel een erg Halloween- en horrorachtige toestand. Ben daar niet zo dol op. De volgende gedachtegang was wat ik zou doen als mijn gezicht aan het smelten was… ik neem aan dat ik het zou uitschreeuwen. Dus zou misschien een Edvard Munch-achtige afbeelding beter gaan werken.

De schreeuw maakt altijd al op één of andere manier op mij een vloeibare indruk. Door deze oefening begrijp ik beter waarom, met uitzondering van de brug zijn bijna alle elementen opgebouwd uit gebogen/ronde/vormen. Dat maakt het vloeibaar, en voor de opdracht dus wellicht smeltend. Vooral organische vormen gebruiken voor het gezicht, of misschien het tegenovergestelde, geen rechte lijnen gebruiken in het gezicht! Het leverde sowieso wel een paar aparte selfies op.  Bij de eerste poging het druipen van mijn gezicht enorm overdreven, het werd een soort van hele lelijke Medusa met 6 dode hangende slangen, maar het idee inspireerde wel, en dus leuk genoeg om in de herkansing te gaan.

Dus nog een keer uit zachte glooiende lijnen de vormen van het gezicht samengesteld. Alleen gebogen lijnen gebruikt, en door de Munch aanpak ging dat eigenlijk als vanzelf. Uit de vorige lessen geleerd: soms kun je in een portret wat overdrijven om een situaties of kenmerken te verduidelijken.

Ik heb de ogen vergroot om paniek en angst te versterken.

Het gezicht versmald om de overeenkomst met de schreeuw te vergroten.

Het waren eerst veel meer vlakken maar met het kleuren ervan gingen er een aantal verloren (ik had de meeste lijnen in bruin aangezet). Eigenlijk vind ik dat niet erg, het heeft denk ik geleid tot een nog verdergaande vereenvoudiging van de figuur. Ik vind dan ook dat vereenvoudiging van vormen goed is gelukt. Er zijn simpele vormen overgebleven. Ik ben bijna een klare lijn Kuifje-achtig stripfiguur geworden.

Ook de maat van het papier hielp hierbij. Eigenlijk vond ik het een beetje klein voor krijt, maar dwingt dus wel het vereenvoudigen en versimpelen van de figuur af. Jammer dat er nog een achtergrond bij moest, ik vond het wel zo eigenlijk wel klaar.

De koude bevroren omlijsting zijn allemaal snelle rechte lijnen.

Toen ik nog eens stond te kijken schoot me de tribal mask door het hoofd. Na lang aarzelen de lijnen in het gezicht harder aangezet en meer vlakken terug laten komen. Of ik het mooier vind weet ik niet, maar ik denk wel dat het beter beantwoord aan de opdracht. De kleur van de druipende druppels feller gemaakt, veel stoffen worden (of lijken) feller van kleur als ze vloeibaar zijn.

Slotsom: Te lang doorgegaan met kleuren omdat ik niet tevreden was, terugkijkend ben ik het optimale resultaat ver voorbijgegaan. Jammer!

Wat ik heb geleerd/ontdekt?

• Hoe je textuur en misschien zelfs temperatuur kunt weergeven in vormen en lijnvoering. Kleur helpt daar ook wel bij…

• Bij het gebruik van krijt is het zaak om -nog meer dan bij houtskool- op je krijtje te letten, omdat het erg snel slijt. Je kunt er prima mooie scherpe lijnen mee zetten, als je je krijtje maar tijdig draait.

• Gefaseerde aanpak met maskers voorkomt veel vegen en vlekken. Frisk film gebruikt 

• Masker plaatsen na het fixeren, anders trek je alleen het krijt van het papier.

• Stoppen blijft moeilijk!

• Dat het geen goed idee is om tijdens het werken aan deze huiswerk opdracht naar Theo Groothuizen te gaan voor de soft pastels… want dan kom je met niet alleen met soft pastels maar ook met een een prachtig doosje Conté krijtjes thuis. En dan is het natuurlijk onmogelijk geworden om je te beperken tot alleen twee tinten bruin, wit en zwart! Voor het gezicht heb ik me overigens wel netjes aan de voorschreven krijtjes gehouden.

Tot slot; Ben voor nu wel even klaar met zelfportretteren.