Lineair perspectief

Huiswerkopdracht les 19

De huiswerkopdracht is om een uitzicht vanuit je eigen huis in pastel te tekenen, waarbij je natuurlijk gebruik moet maken van lijnenperspectief.

Idee

In eerste instantie zag ik in deze opdracht niet heel veel mogelijkheden. Het uitzicht uit ons huis, de blik naar buiten is eigenlijk nogal saai. Achter hebben we een heel klein stadstuintje waar net een lounge set, een BBQ en de kliko’s in passen. Aan de voorkant van ons huis staan aan de straat bijna altijd (te)veel auto’s en een verdere weidse blik wordt geblokkeerd door een hoge haag van de overbuurman.

Vanwege dit weinig inspirerende uitzicht had ik tijdens de les al gevraagd of ik deze opdracht niet uit een ander huis kon doen. Bastiaan was echter onverbiddelijk: “Ga eerst maar eens goed kijken, en dan vind je vast een interessant perspectief!” Hij had helemaal gelijk, toen ik na de les thuiskwam en door de voordeur naar binnen ging dacht ik dat het wel leuk zou zijn om vanuit de gang door de voordeur naar buiten te kijken. De voordeur met de toog, het glas in lood in de tussendeur en het raam, daar moet iets leuks van te maken zijn. Allerlei standpunten uitgeprobeerd. Foto’s gemaakt liggend op mijn buik in de gang, zittend bovenaan de trap en alles wat daartussen zit. Toen ik al die foto’s bij elkaar zag moest ik aan “Boven en onder” van Escher denken. Als ik nou ook eens twee standpunten combineer? Vogelvlucht- en kikvorsperspectief in dezelfde plaat…? Na veel puzzelen en schetsen vond ik twee foto’s die samen een leuke compositie vormen.

Met dit idee en invulling is het voor mij een fantastische opdracht geworden. Ik maak er een complex en gedetailleerd lijnenspel van. Weer eens een keer helemaal terugvallen in oude comfortabele gewoontes, details, precisie, clean, een 0.5mm vulpotlood, linialen, tekenpennen….

Toch weer niet helemaal de opdracht…

Vanwege het gebrek aan een interessant uitzicht heb ik in de deuropening (symbolisch) niets getekend. De opdracht was natuurlijk om het uitzicht naar buiten te tekenen. Vind het eigenlijk heel leuk dat je aandacht toch naar de open deur wordt getrokken wordt en daar nu niets te zien is. Verder was het natuurkijk een oefening in perspectief. Ik denk dat ik daar toch wel ruimschoots aan heb gedaan.

Verschillende perspectieven in één werk werd in de jaren ’60 al gebruikt door David Hockney. Kijken is dynamisch, dus monteerde hij vele gezichtspunten op hetzelfde onderwerp in hetzelfde kunstwerk. Daarmee liet hij beweging zien, en was het beeld geen momentopname meer. 

Aanpak

Om dit werk te maken leek een pentekening mij de best passende aanpak. Maar omdat de opdracht pastel is -en er dus ook kleur in het werk moet zitten- is de eerste stap voor mij het tekenen van een kleurplaat. Die kan ik dan later met pastel inkleuren. Wat ik voor me zie is een tekening in klare lijn. Een beetje Brusselse School: vandaar de titel “Escher meets Kuifje”.

Op basis van de foto’s wist ik al dat de verdwijnpunten ver buiten de tekening zouden liggen. Ik heb drie A2 vellen aan elkaar getape’d, maar toen ik ging schetsen en lijnen trekken bleek nog niet genoeg. Linksboven nog een A3 bevestigd. Uiteindelijk heb ik 10 verdwijnpunten gebruikt, waarbij de grootste afstand tussen twee daarvan bijna anderhalve meter was.

De tekening eerst in HB (vul)potlood gemaakt. Heel veel (hulp)lijnen getrokken en heel veel gegumd. Cirkels en krommingen in perspectief zijn best lastig!

Nadat de potloodtekening klaar was ben ik deze gaan inkten. Daarvoor Rotring Isograph pennen gebruikt in 0.25, 0.35 en 0.50mm. Voor de dikste lijnen een Winsor en Newton 1.0mm fineliner gebruikt.

Met het zwart wit kleurplaat-resultaat was ik heel tevreden. Om verschillende vormen van inkleuren uit te proberen -het is tenslotte een kleurplaat- heb ik de kleurplaat drie keer laten kopiëren.

De eerste poging om in te kleuren leverde het inzicht op dat de complexiteit van de tekening vraagt om een simpeler en beperkter kleurpalet. Veel kleur en contrast leiden de aandacht af van waar het werk over gaat: het dubbele perspectief. Daarna het grootste deel van de tekening met twee kleuren pan pastel en één soft pastelkrijtje ingekleurd. Alleen het glas in lood wel in harde kleuren uitgelicht. Daarmee wordt de verdubbeling van het beeld juist wel benadrukt. Hiervoor heb ik Caran d’Ache kleurpotloden gebruikt. Het gewone glas en de deuropening heb ik niet ingekleurd.  

Wat heb ik geleerd en ontdekt?

• Ik ben, na het experiment met veel verschillende kleuren, een beetje te ver door gezwaaid naar de andere kant, er zit nu te weinig contrast in. In plaats van een kleur-op-kleur contrast had een hoger licht donker contrast er nog veel meer diepte in gebracht.

• Vind het nog best lastig om pen pastel goed te doseren en aan te brengen. Ik denk dat ik nu misschien wel iets te veel heb gebruikt, en te lang heb gepoetst.

Feedback

Het introduceren van verschillende perspectieven in dezelfde afbeelding is erg leuk gedaan. Om het effect van de aandacht naar het niets leiden verder te versterken had meer licht donker contrast geholpen, maar ook meer tekenen. Verder is -volgens Bastiaan- een meetkundige benadering en het gebruik van een liniaal een recept voor gegarandeerd dodelijk saaie werken.

Reflectie

Na heel veel uren puzzelen, passen, meten, tekenen, inkten en oefenen met pan-pastel had ik het gevoel iets bijzonders te hebben gemaakt. De perspectivische grappen vond ik zelf echt een vondst. De oneindige trap… goed beschouwd heb ik eigenlijk niet alleen een eigen versie van “boven en onder” maar ook van “klimmen en dalen” gemaakt. Dodelijk saai was geloof ik de term die werd gebruikt voor mathematisch correcte werken, en zeker als ze met een liniaal tot stand zijn gekomen. Daarbij het advies dat ik had moeten doortekenen.

Na enige tijd toch blij met de feedback. Ik snap nu -denk ik- wat Bastiaan bedoelde. Mijn associatie met Escher en Kuifje is zeker niet hetzelfde als die van elke andere beschouwer. Eigenlijk kun je beide kunstenaars niet in mijn huiswerk herkennen, omdat het de uitstraling mist die onlosmakelijk aan hun individuele werk is verbonden.

Geen Escher

Het is geen Escher, omdat de bouwtekening-achtige tekening op geen enkele manier de sfeer ademt zoals zijn onmogelijke bouwwerken dat doen. Dat zijn altijd stemmige grijstinten en duidelijk grafisch producten.

Geen Hergé

Het is ook geen Hergé, geen Brusselse school, geen klare lijn, want daar zijn de lijnen op veel plaatsen te dun voor. In klare lijn wordt sowieso niet veel met lijndikte gedaan. De beperkte inkleuring van mijn werk met veel kleurovergangen is kans allesbehalve klare lijn. Daarnaast kent de Kuifje reeks een heel specifiek kleurpalet, vrijwel alle kleuren zijn onverzadigd. De muren zijn heel bijvoorbeeld vaak zachtgeel, houtwerk suf-bruin etc...

De slotsom is dan ook dat ik niet in staat ben om beide stijlen in één werk te verenigen. Dus moeten het twee werken worden.

Doortekenen

Het advies doortekenen kan ik dus op twee manieren uitleggen.

• De eerste is doortekenen met pen. Arceren om het grafische effect van een “echte Escher” na te bootsen. Als ik een 0,1mm fineliner gebruik, dan kunnen de lijnen best voor een ets-lijn doorgaan.

• De tweede optie is eigenlijk niet doortekenen maar doorkleuren.    Als ik er een “Kuifje in de Brouwerstraat” van wil maken dan moeten -om te beginnen- alle lijnen dikker, daarna alles ingekleurd volgens het juiste palet. Om elk misverstand uit te sluiten is het dan ook een goed idee om de hoofdpersoon in de tekening op te nemen. Het tekenen van een 2D personage vanuit een hoog en laag perspectief was best lastig, maar is best aardig gelukt. Het inkleuren en de montage heb ik met Photoshop gedaan.

Het is een interessant vierluik geworden!