Schilderen naar-, met- en op Muziek

Theorie tijdens les 44

Aan de slag betekende vandaag schilderen naar aanleiding van -luisterend naar en op- muziek. De achterliggende gedachte van deze opdracht is gebaseerd op de denkbeelden van Kandinsky. Kandinsky had heel uitgesproken ideeën over de relaties tussen kunst, muziek en kleur. Een aantal van zijn uitgangspunten zijn:

• Een kunstwerk is een klankbord van de ziel

• Kleur is een trilling in de ziel

• Kleuren, geuren en klank roepen beelden op.

• Muziek en kleur zijn onlosmakelijk verbonden

• Kunst als sin-esthetische ervaring.

Sin-esthetisch nog even nagezocht: dat is ervaring waarbij zintuigen en esthetische waarnemingen elkaar versterken of combineren. Het woord komt van de combinatie van "sensatie" (zintuiglijke ervaring) en "esthetiek" (de studie van schoonheid en kunst). Het verwijst naar momenten waarin de zintuiglijke waarnemingen (zoals zien, horen, ruiken, voelen) niet alleen waargenomen worden als losse indrukken, maar als een samenspel dat een bijzondere, vaak intensere, esthetische ervaring oplevert. Denk bijvoorbeeld aan het ervaren van muziek die een visuele voorstelling oproept, of een geur die emoties opwekt die je associëren met kunst. Het idee is dat deze zintuiglijke ervaringen niet afzonderlijk zijn, maar elkaar beïnvloeden en elkaar versterken om een rijke, dieperliggende ervaring te creëren.)

• Muziek is de meest directe vorm, iedereen heeft wel eens een traantje gelaten bij muziek, bij een schilderij komt dat minder voor.

• Muziek is volstrekt abstract

Er zijn ook overeenkomsten tussen schilderen en muziek, zoals improvisaties en composities maar ook ritme, herhaling, versnelling, vertraging.

Aan de slag

Tijdens de les drie keer de Moldau van Smetana beluisterd waarbij we een begin hebben gemaakt met een abstract werk gebaseerd op dit muziekstuk.

• Bij de eerste keer luisteren schetsend met pastelkrijt gepoogd de muziek om te zetten in “notities”. Niet in letterlijke zin, maar een eerste poging om hetgeen je hoort in kleur, lijn en vorm weer te geven. Het was de bedoeling om nog alle ruimte te laten voor verdere verdieping in volgende lagen.

• Bij de tweede keer luisteren met transparante acrylverf over de pastelschets heen schilderen. Nadat ik twee keer wèl had nagedacht en medium had gebruikt om de acrylverf transparant te maken, ben ik dat daarna stelselmatig vergeten, en is er van de krijttekening niet veel overgebleven.

• De derde keer verder geschilderd met acryl. Daarbij geprobeerd om de verschillende stadia van de rivier weer te geven.

Huiswerk opdracht

Huiswerk deze week is het verder uitwerken van de Kandinsky-muziek-schilderopdracht.

Idee

Omdat het stuk van Smetana je door ritmes en melodieën zo duidelijk kabbelend, vallend, langzaam- en snelstromend water laat horen wil ik -sterker dan nu het geval is- het water meer een hoofdrol in het werk geven. Blauw en wit krijgen een meer prominente rol, maar ik ga ook reflecties in het voorplan schilderen. Om het effect van de reflecties te maximaliseren kies ik voor complementair oranje. In het achterplan “Wild wit” om de indruk van “waterval-schuim” te wekken. Als afwerking wil ik het waterige effect verder maximaliseren door over het doffe acryl een laag hoogglans epoxy te gieten.

Aanpak

• Ultramarijn, licht ultramarijn, wit en oranje acryl in spuitflesjes gegoten en verdund met water.

• Om de verf meer te laten vloeien eerst een laag gietmedium over het hele werk gesmeerd.

• Lijnen en druppels gespoten en uitgesmeerd met een spons en ramenwissers

• Ik bedacht me dat ik in Danielle’s werk vaak druipers en lopers zie. Dat past natuurlijk prima bij een werk met water in de hoofdrol.

• Weer lijnen en druppels gespoten, en daarna het werk rechtop in een lekbak gezet. Nadat het voldoende was uitgelopen nogmaals met de ramenwissers aan de slag.

• Laten drogen.

  
  

Ik was ondertussen de Moldau wel behoorlijk spuugzat. Overgestapt op “I Ain’t the One” van Spoon. Titel van het werk is daarmee “Smetena & Spoon”.

• Met de nieuwe inspiratiebron even losgegaan met een spuitbus Shockblue.

• Daarna weer lijnen en druppels gespoten en gedruppeld. Weer met de ramenwissers gewerkt.

• Laten drogen.

• Het etalage karton waarop ik gewerkt had verlijmd met werkkarton en foamboard om een stevige basis te krijgen voor de epoxylaag.

• Eén laag epoxy gegoten en 24 uur laten rusten / uitharden.

Klaar!

Wat heb ik ontdekt / geleerd?

• Je alleen focussen op de muziek lijkt een onmogelijkheid. Het brein gaat -als altijd- onvermoeibaar door met associëren. Tijdens de les kwam bij mij de paarse lucht niet door de muziek, maar omdat ik het avondrood/paars in de lucht in Liza’s olieverf landschap zo mooi vond.

• Een andere opvallende ervaring was dat op een zeker moment het schilderen niet meer gedreven leek door de beelden die de muziek opriep, maar veel meer door het ritme van de muziek. Kwasten op de maat van de muziek, waarbij het beeld ondergeschikt leek te worden.

• Ik ga -als op de automatische piloot- toch figuratieve dingen maken.  De opdracht was hier expliciet om een abstract werk te maken, maar door de mede cursisten werd het zeelandschap al snel ontdekt.

• Dit soort abstract werk is niet mijn ding, maar ik heb deze keer wel veel plezier beleefd aan het maken, ik denk vooral door de rol van muziek. Overigens heb ik begrepen dat het toch een “echte Theo” is door de epoxy; De Moldau in een glimmend pak!

Feedback

• Je had meer ruimte kunnen laten voor het abstracte. Je hebt duidelijk voor elementen van een landschap gekozen.

• Leuk dat je met allerlei technieken experimenteert.

• Zonde van de epoxy, het bedekt de huid van het schilderij. Bij de verschillende technieken die je toepast zou de huid een heel boeiend onderdeel van je schilderij kunnen zijn.

• Er hoeft niet overal epoxy overheen (??) Deze laatste opmerking vind ik nogal merkwaardig… Vier van de +/- 50 werken die ik voor de opleiding heb gemaakt hebben een epoxy coating.