Human printer

Idee

Bij de beoordeling van mijn eindexamenwerk zei Liselotte dat mijn pointillisme-werken de precisie van een printer hebben. Dat bracht me op het idee om die gedachtenlijn door te trekken en een werk te maken waarbij ik mezelf de beperking opleg alleen de kleuren van de cartridges van een standaard inkjetprinter te gebruiken.

Op aanraden van Simone (nu bij Pipoos) heb ik een set Schmincke Aquadrop besteld, met daarin alleen wit, cyaan, magenta, geel en zwart. Aquadrop is vloeibare aquarelverf op pigmentbasis. Het heeft de eigenschappen van traditionele aquarelverf, maar laat zich verwerken als inkt.

Vervolgens ben ik hiermee gaan experimenteren hoe ik met alleen deze kleuren het beste een fullcolourwerk kan maken. Misschien weer stippen? Vooraf mengen? Nat-in-nat? Gelaagd werken?

Eerst wist ik (nat-in-nat) wel een aardige kleurencirkel te maken, maar de aansluitende poging om er een nat-in-natportret mee te maken strandde hopeloos. Ik had al eerder bewezen dat ik dat met olieverf niet nat-in-nat weet te werken… (zie les 43) Vandaag heb ik bewezen dat ik dat met transparante waterverf ook niet kan. Het werd een grote grijsbruine vlek, met hier en daar een viesgroene nuance.

Als volgend alternatief heb ik mijn airbrush tevoorschijn gehaald. Al jaren niet gebruikt, dus eerst maar eens van binnen en van buiten goed schoongemaakt.

Het leek me interessant om ook optische vermenging in het werk te gebruiken en het mechanische nog wat extra te benadrukken. Om dat te bereiken heb ik gekozen om door een fijnmazig gaas te airbrushen. Daarvoor heb ik drie soorten gaas uitgeprobeerd: twee soorten borduurstramien van Naaldkunst en horrengaas van de Praxis. Dat laatste gaf het beste resultaat, en daarmee ben ik gaan oefenen in kleurovergangen.

Als onderwerp koos ik mijn pa. Ik heb al eerder een (potlood-)portret van hem getekend. Die tekening en de achterliggende foto heb ik als leidraad voor dit werk gebruikt.

Aanpak

• Eerst heb ik een groot raamwerk met horrengaas gemaakt. Onlangs heb ik samen met klasgenoot Carina haar prachtige werk Stilgezet opgespannen op een spieraam. Die ervaring kwam goed van pas bij het spannen van het horrengaas.

• Vervolgens heb ik extra glad 200-grams tekenpapier op een tekenbord opgezet.

• Gebaseerd op de foto ben ik, middels vormvereenvoudiging, sjablonen gaan snijden. Ik begon met de omtrek: ik wil de achtergrond (voorlopig?) wit houden, dus alles buiten de contour van het hoofd heb ik afgedekt.

• Daarna ben ik — binnen het gezicht — vlakken gaan maskeren, waarbij ik van licht naar steeds donkerder ben gaan werken.

• Voor het maskeren gebruik ik 300-grams Hahnemuhle Bristolpapier, dat ik bevestig met afneembare spuitlijm. (Bison Lijmspray Creative)

• Eerst heb ik de vlakken gemaskeerd die ik binnen het gezicht voorlopig wit wilde houden.

• Vervolgens heb ik een laagje gele inkt geairbrusht, waarbij ik op de donkerdere delen van het gezicht meer laagdikte aanbracht.

• De volgende stap was het maskeren van de vlakken die ik nu geel wilde houden. Daarna bracht ik de magenta inkt aan, waarbij ik de laagdikte opnieuw in overeenstemming bracht met de donkerte van het originele beeld. Vervolgens maskeren wat ik in de geel-maganta kleur wilde houden.

• Hetzelfde proces heb ik herhaald voor cyaan en zwart. Daarna heb ik alle maskers verwijderd, behalve het omtrekmasker.

Deze aanpak resulteerde in een beeld opgebouwd uit vlakken in wit, geel, geel-magenta, geel-magenta-cyaan en geel-magenta-cyaan-zwart.

• Als volgende stap ben ik freehand gaan airbrushen — nog steeds door het gaas — om nuanceringen en zachtere overgangen over de “vlakkenplaat” aan te brengen.

• Tot slot heb ik het geheel verzacht met een dunne laag witte Aquadrop. Dat voelde wel een beetje als valsspelen; een printer heeft tenslotte ook geen witte inkt. Maar het beeld werd er wel prettiger van.

Is het klaar?

Ik weet niet of ik het werk al als een afgerond geheel ervaar. Ik zou er — met andere technieken, maar natuurlijk wel met dezelfde kleuren — nog meer details in kunnen aanbrengen, maar ik denk dat de “cleane” uitstraling dan wordt aangetast

Ik weet het dus gewoon even niet.

Het prachtige kleurgebruik en de fraaie composities maken dat ik vol verwondering en met bewondering kijk de naar de werken van klasgenoot Carina. Via een spelletje Whatsapp pingpong kreeg ik van haar de adviezen en handvatten die ik nodig had om verder te gaan. Samengevat:

• Het nu “eruit ploppende” hoofd heeft een achtergrond nodig

• Een geschikte kleur voor de achtergrond is ergens tussen lila en grijs,

• Maak een gradiënt van de achtergrond met meer kleur bovenaan, en minder kleur onderaan. Dat maakt de bovenkant een beetje spannender.

• Niet teveel meer doen aan de kop, die is goed zo.

Het werk is niet alleen "onaf" maar er ontbreekt ook een vorm van spanning of misschien is het één wel het gevolg van het ander.

Het idee om lila/grijs als achtergrond kleur te gebruiken past prima in de beperkingen die bij dit werk horen. Het betekent eigenlijk alleen dat ik uit de Aquadrop kleuren alleen het geel niet ga gebruiken. In de kop zit in elke kleur een gele component (het was de eerste kleurlaag), in de achtergrond komt dus helemaal geen geel. Dat levert ook gelijk een goed contrast tussen voor- en achtergrond op.

Met deze ingrediënten aan de slag gegaan.

Eerst de kop afgedekt met Frisk film. Ik vond het effect van het gaas in de kop wel heel mooi, dus over de hele oppervlakte opnieuw horrengaas gespannen zodat het effect in de achtergrond terug zou komen.

Eerst een hele lichte, bijna zweem van lila aangebracht. Het werk zag er al meer ‘af’ uit, maar spannend werd het nog niet echt. Toen bedacht ik me dat fotografen vaak gebruik maken van zo’n gemêleerd bloemig achtergrondscherm. Dat zou best eens wat meer spanning kunnen brengen. Met magenta en cyaan zo’n motief gespoten, maar wel vastgehouden aan de gradiënt —De bovenzijde donkerder dan de onderkant.

Bovenin ook nog —heel mondjesmaat- met zwart de hoeken meer schaduw gegeven.

Met witte Aquadrop de achtergrond iets lichter gemaakt.

Het gaas en de film verwijderd, het resultaat was al zo veel beter dan het zwevende hoofd! Nog een beetje freehand gespoten om de scherpe randen tussen kop en achtergrond wat te verzachten.

Toch bleef het advies om het werk spannender te maken in mijn achterhoofd echoën.

Met stroken papier wat uitsneden gaan proberen, en zodra ik de traditionele pose had vervangen door een uitsnede viel het laatste puzzelstukje op zijn plek. Nu voelde het af!

Papier verstevigd met foamboard, en een passe-Partout gesneden en geplakt.

Velcro tape op de achterkant en in een lijst geplaatst. Klaar!

De volgende (zon)dag

Toch een beetje te impulsief geweest. Iets langer nadenken kan nooit kwaad… Nadat ik gisteren het passe-partout had gesneden en het werk in een lijst had gezet kwam dus vanmorgen het betere idee… een asymmetrische passe-partout, en een radicalere lengte breedte verhouding zou het werk uiteindelijk beter en nog iets spannender maken.

Gelukkig had ik het passe-partout met lijm op rubberbasis gelijmd. Daardoor was het redelijk makkelijk —en zonder schade— los te maken. De Velcro ging er wat minder makkelijk vanaf, het foambard aan de achterkant is dan ook nogal beschadigd geraakt.

Vervolgens een nieuw passe-partout gesneden. De buitenmaten natuurlijk hetzelfde, het werk moest tenslotte in de dezelfde “wissellijst” passen. Voor de maat van het raam heb ik dezelfde breedtemaat en 5cm meer hoogte aangehouden. De grootste verandering is de positie van de sparing, die is 7,5cm naar rechts verplaatst. Nu echt klaar…! Denk ik…

Wat heb ik ontdekt/ geleerd?

• Toen ik halverwege even met mijn neus op mijn eigen werk werd gedrukt met de vraag waarom ik gekozen had voor een volledig witte achtergrond bedacht ik me dat het een voortvloeisel moet zijn uit de onderliggende potloodtekening. In de uiteindelijke versie daarvan heb ik de handen toegevoegd. Daarmee was de subtiele compositie en de mooie zwart wit balans —die daarvoor dus nog wel bestond— grotendeels verdwenen. Je kunt dat terugzien in de drie zwart/wit afbeeldingen hierboven. Dat vond ik best jammer.

  Ik denk dat ik dat bij dit werk wilde voorkomen. Dan blijkt duidelijk dat ervaringen uit het verleden… of iets wat je in het verleden geleerd meent te hebben —in plaats van helpend en verbeterend te zijn— je ook kan beperken. Zoals in dit geval, waarbij ik eerst te voorzichtig bleef. En dan helpt ongezouten advies!

  
  

• Mijn airbrush techniek is —voorzichtig uitgedrukt— wat roestig. Misschien is een cursus een goed idee!

  
  

• Het was al-met-al een leuk experiment. Er zitten nog veel meer mogelijkheden in werken waarin ik mezelf deze kleurbeperking opleg. Ik denk dat de airbrush wel de aangewezen methode is, vooral om met laagdikte en transparantie te kunnen variëren. Een alternatief zou kunnen zijn om lege stiften te vullen met Aquadrop en er in pointillistische stijl mee aan de slag te gaan, daarmee zou de techniek van een inkjetprinter nog dichter worden benaderd.